کارستان دینی در اصفهان وقتی متوجه شدیم حضرات آیات صافی‌گلپایگانی، حسین مظاهری، احمد جنتی، ابوالقاسم خزعلی، مرتضی مقتدایی، سید هاشم حسینی بوشهری، کمال فقیه ایمانی، محمد حسن فقیه امامی، سید یوسف طباطبائی‌نژاد و ... پای وقف‌نامه‌ موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌‌بیت (ع) را امضا نموده‌اند ...

وقتی متوجه شدیم حضرات آیات صافی‌گلپایگانی، حسین مظاهری، احمد جنتی، ابوالقاسم خزعلی، مرتضی مقتدایی، سید هاشم حسینی بوشهری، کمال فقیه ایمانی، سیدحسن فقیه امامی، سید یوسف طباطبائی‌نژاد و ... پای وقف‌نامه‌ موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌‌بیت (ع) را امضا نموده‌اند بر آن شدیم تا نحوه تاسیس و عملکرد این موسسه را به اطلاع عموم علاقه‌مندان ترویج معارف اسلامی برسانیم.

نخستین و مجهزترین کتابخانه دیجیتالی کشور در اصفهان به همت موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت (ع) به منظور پاسخگویی به نیاز علاقه مندان و پژوهشگران در مورد معارف اهل البیت (ع) به همت « حاج سید حسین رضا زاده»  در سال 1385 آغاز بکار کرده است.

آنچه در پی می‌‌آید گزارش مبسوطی از نحوه تاسیس این کتابخانه، امکانات آن و نیز نحوه بهره‌برداری کاربران می‌باشد.

* ساختمان  موسسه و آغاز فعالیت ها 

کلنگ ایجاد ساختمان موسسه در نیمه شعبان سال 1381 در شهر اصفهان در زمینی به مساحت بیش از یکهزارو200 متر به دست آیت الله حاج سید حسن فقیه امامی به زمین زده شد و تا سال 1385 ساخت و تجهیز آن به طول انجامید این ساختمان با زیربنایی بالغ بر 3هزارو500 متر، در همان سال و در ولادت باسعادت حضرت علی بن موسی الرضا(ع) طی مراسم باشکوهی با حضور مراجع، علما، فضلا و طلاب از سراسر کشور و شخصیت های برجسته جهان تشیع آغاز به کار کرد، همچنین وقف نامه‌ای که به امضای مراجع و علمای اعلام رسید تهیه شد و رسماً این موسسه وقف گردید. این مرکز در دوطبقه و از چهاربخش علمی- پژوهشی، آموزش، تالار و سالن اجتماعات و همایش ها و کتابخانه پیشرفته دیجیتالی تشکیل شده است.

*هدف از تاسیس موسسه و کتابخانه دیجیتالی

یکی از دلایل تاسیس این موسسه، انتشار معارف اهل بیت (ع) با استفاده از تکنولوژی جدید به منظور دسترسی سریع و آسان علاقه مندان به این معارف در سراسر جهان بود  لذا به منظور دستیابی به معارف غنی اسلامی، عظیم ترین کتابخانه دیجیتالی آماده گردید تا با آسان‌ترین طریق ممکن درخدمت همه شیفتگان معارف اهل بیت علیهم السلام بوده و به همه علاقه مندان آگاهی عمیق تر ببخشد. به همین جهت موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت علیهم السلام کوشید تا تمامی منابع مورد نیاز را به صورت دیجیتالی گردآوری نموده و در اختیار عموم قرار دهد، به طوری که هرکس در هر جایی از عالم و در هر زمان به آنها دسترسی داشته باشد و از خدمات جست و جوی سریع، دسته بندی مطالب، ارتباط با مولفان و صاحب نظران، بهره مندی از اندیشه دیگران در موضوع کارخود، پاسخ گیری سوالات و راهنمایی در موضوع تحقیق بهره مند گردد.

* ارکان تشکیلاتی موسسه

ارکان تشکیلات موسسه متشکل از تولیت، مدیرعامل، هیات امنا و چهار مدیریت است که زیر نظر مدیر عامل فعالیت می‌کنند. مدیر عامل و مدیران موسسه از نظریات مشورتی شوراهای متعددی بهره می برند، ریاست هیات امنا را آیت الله حاج سید حسن فقیهی امامی برعهده دارد.

* زمان آغاز طراحی نرم افزار کتابخانه

خوشبختانه، از همان ابتدا که ایده راه اندازی کتابخانه دیجیتالی موسسه تحقیقاتی و نشر معارف اهل البیت (ع) شکل گرفت، موضوع تحلیل و طراحی یک نرم افزار مناسب، جهت تحقق اهداف موسسه و تشکیل یک کتابخانه دیجیتالی در دستور کار قرار گرفت و در سال 81، با مدیریت و نظارت دکتر حمیدرضا ربیعی، استاد دانشگاه شریف و معاون پژوهشگاه ارتباطات و فن آوری اطلاعات ایران، تحلیل و طراحی آن آغاز گردید.

* دیجیتالی بودن کتب و منابع کتابخانه 

کتابخانه موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت علیهم السلام یک کتابخانه تمام دیجیتالی است که کلیه کتب منابع اسلامی و شیعی در آن به صورت دیجیتالی نگهداری می شود. هر کاربر بدون محدویت زمانی و مکانی، همیشه حداقل چند صد هزار کتاب مورد نیاز خود را در اختیار دارد. برای رسیدن به حداکثر رضایتمندی و ارایه بهترین خدمات کتابداری و کتاب شناسی، در سیستم پیشرفته دیجیتالی موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام علاوه بر بانک اطلاعات کتب و منابع، یک روبات هوشمند نرم افزاری درنظر گرفته شده است که به دسته بندی، موضوع بندی و شناسایی منابع مرتبط و نیز انجام جستجوهای هوشمند بر حسب نیازهای کاربر و با امکان تخمین میزان پاسخگویی هر یک از منابع می پردازد.

در کتابخانه موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت علیهم السلام هیچ کتاب فیزیکی، در اختیار کاربران و مراجعه کنندگان حضوری و غیرحضوری قرار نمی گیرد بلکه همه کتب و منابع، به صورت دیجیتالی در سیستم کتابخانه ذخیره می شوند و کاربر از طریق وب ( اینترنت ) می تواند به منابع ،دسترسی پیدا کند. البته در کنار نسخه دیجیتالی، تصویر تمام صفحات نیز به کاربر ارائه می‌شود تا کاربر با کمال اطمینان بتواند به ماخذ خود، استناد نماید.

*حجم در نظر گرفته شده سخت افزاری، برای نگهداری منابع

برای هر سرور حدود یک ترابایت فضا در نظر گرفته شده است که ایندکس اطلاعات و اطلاعات کتاب شناسی کتب و منابع در آن ذخیره شده و جستجوها در بین این اطلاعات انجام می شود، علاوه بر آن یک ذخیره ساز تحت شبکه ( SAN) با ظرفیت 9 ترابایت و با قابلیت توسعه به بیش از 100 ترابایت در نظر گرفته شده است که اصل کتب و منابع در آن نگهداری می شود. این ظرفیت می تواند برای نگهداری 5/3 میلیون جلد کتاب دیجیتالی استفاده شود. البته اگر علاوه بر نسخه دیجیتالی، نسخه اسکن شده منابع با کیفیت مناسب نیز در نظر گرفته شود این مقدار، به  یک دهم کاهش می یابد.

* اهداف و مزایای راه اندازی کتابخانه دیجیتال

تشکیل بانکهای اطلاعات کتب و مقالات اسلامی، احادیث، شناخت قرآن و اهل بیت علیهم السلام، معرفی مراکز، موسسات و خدمات اسلامی، تحقیقات و پروژه های اسلامی، علما و اندیشمندان اسلامی، اخبار دینی، علمی و فرهنگی جهان اسلام، دروس حوزه و سخنرانی علما و دانشمندان اسلامی، پرسش و پاسخ های اسلامی، ساماندهی و یکپارچه سازی کلیه منابع اسلامی از اهداف و مزایای راه‌اندازی کتابخانه دیجیتالی است که با گذشت زمان محقق می‌گردد.

*پروژه اجرای کتابخانه دیجیتالی موسسه در سه فاز

کتابخانه دیجیتالی موسسه در سه فاز اجرا می شود، فاز اول مربوط به راه اندازی کتابخانه دیجیتالی است که بحمدالله با 150 رایانه و 50 هزار منبع دیجیتالی و تمرکز بر زبان های فارسی و عربی اجرایی شد. فاز دوم مربوط به تکمیل کتابخانه دیجیتالی است که ارتقاء منابع به 200 هزار منبع و پشتیبانی زبان های فارسی، عربی و انگلیسی از جمله اقدامات این فاز می باشد و فاز سوم مربوط به توسعه ارتباط کاربران با علما و دانشمندان درجهت پاسخ به سوالات و شبهات، یکپارچه سازی تحقیقات علوم اسلامی، ارتباط، مباحثه و تحقیقات گروهی بین علماء و دانشمندان مختلف، معرفی خدمات دینی، علمی و فرهنگی جهان اسلام و جمع آوری تمام کتب و منابع مرتبط با علوم اسلامی و معارف اهل بیت علیهم السلام و همچنین پشتیبانی از تمام زبان های رایج دنیا می باشد.

*سطوح دسترسی مختلف در نظر گرفته شده برای دسترسی کاربران

کاربران سیستم کتابخانه به چهار دسته تقسیم می شوند: کاربرانی که به کلیه منابع و کتب عمومی کتابخانه دسترسی دارند، محققینی که به کلیه منابع و کتب کتابخانه اعم از عمومی و اختصاصی دسترسی دارند، علما و دانشمندانی که به کلیه کتب و منابع کتابخانه دسترسی داشته و امکان نقد نویسی، حاشیه نویسی و افزودن منابع و تحقیقات جدید را در اختیار دارند و مدیرانی که وظیفه نگهداری اطلاعات و مدیریت سرویس های دیجیتالی را برعهده دارند.

*نحوه دسترسی کاربران به سیستم واستفاده از منابع کتابخانه

کاربران مختلف به چهار طریق به سیستم کتابخانه دسترسی پیدا کرده و از کتب و منابع فراهم شده استفاده خواهند کرد.

الف) دسترسی حضوری که در محل ساختمان کتابخانه، نزدیک به 150 رایانه مجهز در نظر گرفته شده است تا کاربر علاوه بر دسترسی به منابع و کتب اسلامی، بتواند از دیگر سرویس های دیجیتالی در نظر گرفته شده مثل استفاده از پرینتر و دستگاه کپی، استفاده از اینترنت برای محققین و امکان انتقال اطلاعات بر روی سی دی استفاده نماید. در دسترسی حضوری، کاربران با سرعت فوق العاده به سیستم متصل می شوند. لازم به ذکر است که امکان اتصال بی سیم رایانه های همراه، در داخل کتابخانه و سالن آمفی تئاتر وجود دارد.

ب) دسترسی خانگی بدون نیاز به کارت اینترنت:کاربران داخل شهر اصفهان،بدون نیاز به خرید کارت اینترنت ‌و‌ فقط با در اختیار داشتن یک مودم می‌توانند به سیستم کتابخانه متصل‌شوند و از منابع‌و کتب‌کتابخانه استفاده نمایند.

ج) دسترسی پرسرعت مراکز و موسسات: کلیه مراکز و موسسات دینی، علمی، فرهنگی همچون حوزه های علمیه، دانشگاه ها، کتابخانه ها اعم از دولتی و خصوصی، می توانند با خطوط پرسرعت مخابراتی از جمله ADSL و بی سیم، به کتابخانه دیجیتالی موسسه متصل شده و از منابع و کتب دیجیتالی آن استفاده نمایند.

د) دسترسی از طریق اینترنت: عموم تشنگان و شیفتگان علوم اهل بیت(ع) که مخاطبین اصلی موسسه هستند از طریق اینترنت می توانند به سیستم وصل شده و علاوه بر دسترسی به منابع و کتب فراهم شده، از تمام امکانات دیجیتالی غیر حضوری کتابخانه استفاده نمایند.

*خدمات نرم افزاری در کتابخانه دیجیتالی موسسه

در راستای اشاعه فرهنگ و معارف مقدس اهل البیت (علیهم السلام) که از اهداف شاخص و تعریف شده این موسسه می باشد، خدمات جامعی از قبیل امکان جستجوی هوشمند کلمات(چند کلمه پیوسته و یا مجزا در یک عبارت)، امکان جستجو هر مطلب (که با واژه های کلیدی از طریق اسکن کتب خطی، چاپ سنگی، تصاویر، صوت یا فیلم امکان پذیر باشد)، امکان لینک با مرجع مطالبی که مورد استفاده قرار می گیرد، معرفی مراجع و ارائه کتب یا آثار جدید به صورت اتوماتیک به کاربران، امکان تولید برای درج مطالب(حاشیه نویسی و یا ثبت شرح) جهت استفاده شخصی کاربران به صورت نوشتاری و یا صوتی و نگهداری آن ها در سیستم کتابخانه.

* تالار اجتماعات حضرت خدیجه کبری (س)

تالار اجتماعات حضرت خدیجه کبری (س) مخصوص همایش ها و سمینارها با ظرفیت بالغ بر 600 نفر که با ترکیب معماری سنتی، اسلامی و مدرن و مزین به مفاهیم روایات و احادیث شیعی ساخته شده است حلقه ارتباط میان موسسه و حوزه علمیه اصفهان است که بسیاری از برنامه ها و جلسات حوزه در آن برگزار می شود.

* فعالیت های فرهنگی موسسه

تجلیل از شخصیت های برجسته علمی فرهنگی جهان تشیع، برگزاری همایش های مختلف، اجرای برنامه های مذهبی در اعیاد و ایام شهادت ائمه اطهار (ع) و برنامه های قرآنی  در ماه مبارک رمضان از جمله برنامه های این موسسه به حساب می آید. برنامه یاقوت آسمانی درخصوص قرائت قاریان برجسته داخلی و خارجی و همچنین برگزاری کنگره های شعر و مدح ائمه از دیگر برنامه ها می باشد.

* فعالیت های در دست اقدام

ایجاد بانک جامع قرآن کریم و بانک جامع اطلاعات غدیر از برنامه های در دست اقدام این موسسه می باشد که هر نوع مطلب اعم از مقاله، کتاب، صوت، متن و تصویر دررابطه با قرآن کریم و همچنین غدیر جمع آوری و بر اساس موضوع در بانک اطلاعات مربوط به خود ذخیره می گردد.

بحث سامانه موسسه نیز یکی دیگر از اقدامات است که به کاربران اطلاعات و خدمات علمی ارائه می دهد و شامل پنج سایت است که در رابطه با موضوعات مختلف از قبیل راز ماندگاری، دانشنامه اسلامی، یاران انتظار و .... فعال می‌باشد.

همچنین با توجه به اقدامات وهابیت در مخدوش کردن کتابهای مصادر، اقدام به جمع آوری کتابهای ارزشمندی که به عنوان مصادر الغدیر می باشند، کرده ایم و توسعه منابع شیعه را در دستور کار داریم.

*رمز موفقیت موسسه، عدم توجه به مسائل جناحی و خطی 

ارتباط با همه نهادها و مراکز دینی بدون توجه به خط و خطوط سیاسی و برقراری ارتباط با علما و شخصیت های برجسته حوزوی داخل و خارج از کشور و همچنین استفاده از نظرات و پیشنهادات آنان یکی از دلایل موفقیت موسسه به حساب می آید که تا کنون به این صورت انجام شده است.

مطالب ارایه شده در این گزارش حاصل گفت‌‌وگو با حاج حسین رضازاده موسس این کتابخانه دیجیتالی است.

تصاویر مرتبط